قاصدون

تبلیغاتــــ advertising

آخرین مطالب سایت قاصدون


برگزاری مراسم ترحیم «مریم میرزاخانی»
امیدهای والیبال ایران به اندونزی رسیدند
احضار کاردار کویت به وزارت خارجه
دو طلا، سه نقره، یک برنز

علی اکبر مؤمنی

اشاره:

مفسران شیعه و اهل سنت با استفاده از روش‏ها و گرایش‏های گوناگون به تفسیر قرآن پرداخته‏اند و میان تفسیر شیعه و اهل‏سنت، تفاوت جوهری و اساسی مشاهده نمی‏شود. اما آنچه تفسیر شیعه را از اهل‏سنت متمایز می‏سازد منابع تفسیری است؛ چرا که در منابع تفسیر، تفاوتی عمده میان شیعه و اهل‏سنت به چشم می‏خورد. در این نوشتار، با رعایت اختصار به بررسی منابع تفسیری اهل‏سنت و شیعه می‏پردازیم.

 

منابع تفسیری اهل‏سنت

از آنجا که اهل‏سنت پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) به امامت ائمه معصومین(ع) یعنی شارحان بدون خطای اسلام و قرآن، اعتقاد نداشتند و به پیروی از خلیفه دوم می‏گفتند: «حسبنا کتاب‏الله»؛ «کتاب خدا ما را کفایت می‏کند» به ناچار در تفسیر قرآن به طور ناقص به منابع زیر رجوع کردند که هیچ‏یک به‏تنهایی برای فهم معارف و معانی بلند قرآن کافی نبود.

1 - قرآن کریم1: تفسیر قرآن به قرآن از مهم‏ترین روش‏های تفسیری است و استفاده از این روش، مستلزم اطلاع از کل قرآن است. درحالی‏که یکی از خلفا هنگام رحلت پیامبر(ص) فوت آن حضرت را انکار نمود و گفت: پیامبر هرگز نمی‏میرد. هنگامی که یکی از صحابه آیه إنک میت و إنهم میتون را برای او تلاوت کرد، با کمال هنرمندی گفت: من این آیه را در قرآن ندیده بودم.

2 - روایات و سنت پیامبر: مقصود روایاتی است که در تفسیر قرآن وارد شده و برای تفسیر قرآن راهگشا بوده است. متأسفانه از دو طریق به روایات بی‏اعتنایی شده نخست آن‏که قرآنی را که امام علی(ع) جمع کرده بودند و جامع همه روایات تفسیری بود نپذیرفتند. دوم آن‏که با منع کتابت و جمع حدیث به مدت یک قرن و نیم، عمده روایات اصیل نبوی نابود و یا تحریف شد و تعداد کمی از آن روایات که مخلوط با روایات جعلی است باقی ماند. البته نهی خلیفه از کتابت و جمع حدیث، بر روی دانشمندان شیعه که از منویات امیر موءمنان پیروی می‏کردند، کوچک‏ترین اثری نگذارد2.

3 - اجتهاد شخصی: هنگامی که صحابه توضیحی از خود قرآن و یا بیانی از پیامبر(ص) نمی‏یافتند به جهت آن‏که خود، عرب بودند و زبان عربی را به تمامیت آن می‏دانستند، به اجتهاد شخصی متوسل می‏شدند، اما آنان از این نکته غافل بودند که فهم قرآن در بسیاری از موارد به مسائلی بیش از آن احتیاج دارد؛ زیرا قرآن مشتمل بر عام و خاص، مجمل و مبین، محکم و متشابه و... است، به همین دلیل استنباط مقاصد و مفاهیم قرآن از لابه‏لای این مشکلات احتیاج به علم ویژه‏ای داشت که بیشتر آنان که قرآن را از پیامبر اکرم(ص) فرا گرفته بودند بدان آشنایی کامل نداشتند.

نکته قابل توجه این‏که اجتهاد آنان در راستای قرآن نبود و بر اساس مبانیی بود که گاهی در مقابل نص قرآن و سنت قرار داشت قیاس، استحسان و... نمونه‏هایی از اجتهاد آنهاست. این نوع اجتهاد، نفی ولایت ائمه(ع) و اکتفا به قرآن و رد قرآن امام علی(ع) را به دنبال داشت.

4 - نظریات صحابه: ابن کثیر در مقدمه تفسیر خود می‏گوید: «هرگاه تفسیر قرآن را در قرآن و سنت نیافتیم. به نظریات صحابه مراجعه می‏کنیم؛ زیرا آنان از قراینی برخوردار بوده‏اند که ما از آنها محرومیم، خصوصاً بزرگان صحابه که دارای فهم کامل و علم صحیح و عمل صالح بوده‏اند3». بدیهی است شرایطی که ابن‏کثیر برای بزرگان صحابه ذکر کرده است (دارای فهم کامل و علم صحیح و عمل صالح) اگر در موردی از صحابه صدق نماید، نظریه آن یک نفر قابل قبول خواهد بود4. البته نباید فراموش کرد که آیات زیادی از قرآن و روایات نبوی در کتب معتبر اهل‏سنت در رد و انحراف عده‏ای از صحابه وارد شده است و کتاب‏های زیادی در این زمینه نوشته شده است تا آنجا که صحابه یکدیگر را رد و تکفیر نموده و به روی همدیگر شمشیر کشیده و یکدیگر را کشتند. بنابراین علاوه بر آیات و روایات، عقل سلیم در اینجا حکم می‏کند که تمامی صحابه قابل اعتماد نبوده‏اند و کلامشان مورد قبول نبوده و نیست.

5 - اخبار اهل کتاب: از جمله حوادثی که بعد از رحلت پیامبر اکرم(ص) پیش آمد منع کتابت و جمع‏آوری حدیث بود؛ خلیفه دوم اصحاب را از نوشتن و نقل حدیث منع کرد و در مقابل دستور داد که اندیشمندان اهل کتاب به نام «قُصاّص» (قصه‏گو) برای آنها قصه‏های کتاب‏های تحریف‏شده را نقل نمایند، بدین‏جهت بسیاری از اصحاب جهت تکمیل معلومات خود را در زمینه حوادث تاریخی در قرآن کریم، به اهل کتاب مراجعه می‏کردند و با توجه به وقوع تحریف در تورات و انجیل و پدیدآمدن مطالب جعلی در اخبار یهودیان و مسیحیان، می‏توان به خطر بزرگی که از این طریق تفسیر قرآن و به تبع آن دین اسلام را تهدید می‏کرد، پی برد5. مطالب تحریف‏شده عهدین، نسبت‏های ناروا به خدا مانند جسم بودن، دست و پا داشتن، نسبت‏دادن گناه به پیامبران و... در کتب تفسیری اهل‏سنت از جمله موضوعاتی است که دستاویزی برای دشمنان خدا نظیر سلمان رشدی شده است. درحالی‏که پیامبر اسلام(ص) فرمودند: اهل کتاب را (در گفتارشان که نمی‏دانید حق است یا باطل) نه تصدیق کنید و نه تکذیب و بگویید: به خدای یکتا و آنچه بر ما نازل شده است، ایمان آوردیم6. به منظور آگاهی بیشتر به منابع اهل‏سنت مراجعه نمایید7.

6 - اشعار و ابیات جاهلیت عرب8: خلیفه دوم تأکید داشت که در فهم قرآن به اشعار عرب مراجعه شود. ذهبی نقل می‏کند که خلیفه دوم می‏گفت: دیوان خود را حفظ کنید تا گمراه نشوید. (اطرافیان) گفتند: دیوان ما چیست؟ گفت: شعر جاهلیت زیرا تفسیر کتاب شما و معانی گفتارتان در آن موجود است9.

 

منابع تفسیری شیعه

تفسیر شیعه از دو منبع اصیل قرآنی تغذیه کرده است: 1 - میراث غنی و معارف ارزشمند اهل‏بیت(ع) 2 - اجتهاد براساس روش‏های اتخاذ شده از ائمه معصومین(ع). از آنجا که شیعه معتقد به عصمت امامان است آنان را از گناه و خطا مبرا می‏شمارند و مفسران شیعه هر دو منبع مذکور را نشأت‏گرفته از معصومین(ع) می‏دانند از این‏رو تفسیر شیعه در مقایسه با دیگر تفاسیر از امتیاز و خصوصیتی برتر برخوردار و متمایز است. بنابراین اقوال و آرای صحابه، تابعین و دیگر مفسران، نزد شیعه فاقد حجیت است و مفسر را از اجتهاد مستغنی نمی‏سازد؛ چنان‏که مفسر هرگز در برابر نصوص و ظواهر معتبر کلام پیامبر(ص) و امامان معصوم(ع) خود اجازه اجتهاد نمی‏دهد.

در مورد منبع اول، یعنی خود قرآن اختلافی بین سنی و شیعه وجود ندارد. اکثریت علمای شیعه، خود قرآن را نخستین منبع و مأخذ در تفسیر قرآن می‏دانند. زیرا تفسیر قرآن به قرآن به وسیله خود ائمه معصومین(ع) انجام گرفت و چون اعمال آنها به عنوان سنت برای ما حجیت است شیعه هم از این طریق پیروی نموده است.

درباره تفسیر شیعه و اهل‏سنت، واقعیتی را نمی‏توان انکار کرد و آن این‏که علمای شیعه تفسیر قرآن را با احتیاط بیشتر مورد بحث و مطالعه قرار داده‏اند. مهم‏ترین دلیل آن هم تأکید امامان معصوم(ع) مبنی بر دور ماندن آنان از ورطه‏ای بوده که بسیاری از دانشمندان اهل سنت به دلیل دور بودن از سنت قطعی بدان کشانده شدند.

ائمه (ع) پیروان خود را از بازی با قرآن و سنجش کلام خدا با معیارهای محدود عقل بشری و نسبت‏دادن هر سخنی به خدا تحت عنوان تفسیر قرآن بر حذر داشته‏اند. از سوی دیگر شیعه در مدت طولانی حضور ائمه(ع) به علت دسترسی به واقعیت شریعت و تفسیر حقیقی و قطعی آیات توسط آنان، خود را از اجتهاد شخصی بی‏نیاز می‏دانستند. این دو عامل و در کنار آنها فشارهای سیاسی که آنان را به استتار و پنهان‏کاری (تقیه) وامی‏داشت، موجب شد که روند نگارش قرآن نزد شیعه به کندی انجام گرفته، سیر تحولات علم تفسیر و علوم قرآنی و طبقات مفسران به نحو دیگری شکل گیرد.

در دوران غیبت حضرت ولی‏عصر(عج) به دلیل نیاز ضروری به تفسیر قرآن و عدم دسترسی به امام معصوم(ع) شتاب حرکت علمی شیعه در زمینه‏های نامبرده، چشمگیر بودن و گرایش به تفسیر و علوم قرآن، شتاب بیشتر گرفت و در قرن اخیر به اوج خود رسید10.

 

معرفی منابع برای مطالعه بیشتر:

1. دکتر صبری المتولی، منهج اهل سنة فی تفسیر القرآن الکریم، قاهره، زهرا، الشرق، بی‏تا.

2. شیخ سالم الصفار، نقد منهج التفسیر والمفسرین المقارن، بیروت، دارالهادی، چاپ اول، 1420 هـ.ق.

3. محمدعلی رضایی اصفهانی، درآمدی بر تفسیر علمی قرآن، تهران: اسوه، چاپ اول، 1375، ص 87-88.

4. عباسعلی عمیدزنجانی، مبانی و روش‏های تفسیر قرآن، تهران: سازمان چاپ و انتشارات، چاپ چهارم، 1379، ص 53 - 92.

 

پاورقیها:

 

--------------------------------------------------------------------------------

1 - ر.ک: عباسعلی عمید زنجانی، مبانی و روش‏های تفسیر قرآن، تهران، سازمان چاپ و انتشارات، چاپ چهارم 1379، ص 53 و 54.

2 - ر.ک: جعفر سبحانی، فروغ ابدیت، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ‏هشتم، 1372، جلددوم، مقدمه.

3 - ابن کثیر، تفسیر قرآن، جلد اول، ص 3.

4 - عباسعلی عمیدزنجانی، مبانی و روش‏های تفسیر قرآن، ص 53 - 66.

5 - همان.

6 - بخاری، صحیح، جلد ششم، باب التفسیر. ص 25.

7 - ر.ک: للاسراییلیات و اثر مافی‏التفسیر. ص 120 - و احمد امین. فخرالاسلام. ص 201 - و ابوریّه، اضواء علی السنته المحمدیّه، ص 110.

8 - ر.ک: عباسعلی عمید زنجانی، مبانی و روش‏های تفسیر قرآن، ص53 - 66.

9 - دکتر ذهبی، التفسیر والمفسرون، ص74.

10 - عباسعلی عمیدزنجانی، مبانی و روش‏های تفسیر قرآن، ص 89 - 92 با تلخیص.

http://www.maarefquran.org

 

 

خرید بک لینک

بخش نظرات براي پاسخ به سوالات و يا اظهار نظرات و حمايت هاي شما در مورد مطلب جاري است.
پس به همين دليل ازتون ممنون ميشيم که سوالات غيرمرتبط با اين مطلب را در انجمن هاي سايت مطرح کنيد . در بخش نظرات فقط سوالات مرتبط با مطلب پاسخ داده خواهد شد .
شما نيز نظري براي اين مطلب ارسال نماييد:
ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی
کلمات کلیدی
تهران موزیک
طراحی چت روم
متخصص زنان و زايمان
مشاوره سئو
درج آگهي رايگان
پيگيري وام ازدواج
باران چت
ناز چت
چت روم فارسی
بارکد خوان فروشگاهی
دکتر سلام
ققنوس چت
نونوچت/نونوگپ/نونوفان